Trong số đó, Sắt, Canxi, Vitamin B9 (Acid Folic) và DHA được coi là “bộ tứ quyền lực” không thể tách rời. Hãy cùng tìm hiểu chi tiết về combo dưỡng chất cần bổ sung cho phụ nữ mang thai và những nguyên tắc phối hợp cốt lõi ngay sau đây.

1. Vai trò của từng vi chất trong combo dưỡng chất cho mẹ bầu

1.1 Sắt

Sắt từ lâu đã được biết đến là một vi chất dinh dưỡng thiết yếu, nhưng chỉ trong bối cảnh mang thai, vai trò của sắt càng trở nên rõ ràng hơn. Trong thời kỳ mang thai, nhu cầu về sắt tăng dần, liên quan đến cả nhu cầu của từ chính cơ thể người mẹ và sự phát triển của thai nhi. 

Nguyên tố này đóng vai trò quan trọng trong quá trình tạo máu, hỗ trợ chức năng mô và tham gia vào sự trưởng thành của các cơ quan quan trọng của thai nhi. Sắt không chỉ quan trọng với vai trò vận chuyển oxy mà còn ảnh hưởng đến hoạt động của enzym, chức năng miễn dịch và phát triển nhận thức. Vì thế, sắt nổi bật với như một chất dinh dưỡng quan trọng, đặc biệt trong thai kỳ. Do đó, thiếu sắt có thể là yếu tố khởi phát cho nhiều tác động bất lợi đến sức khỏe, từ thiếu máu và mệt mỏi đến suy giảm nhận thức và tăng khả năng nhiễm trùng.

Thai kỳ là một giai đoạn thay đổi sinh học mạnh mẽ, cơ thể thay đổi nhiều để thích nghi sinh lý, đảm bảo điều kiện tối ưu cho sự phát triển của thai nhi. Với sự gia tăng thể tích máu, sự phát triển của thai nhi và thai nhi tích trữ sắt, nhu cầu sắt trong thai kỳ tăng lên đáng kể. Theo phân tích dữ liệu, chế độ ăn uống bình thường thường không đáp ứng đủ nhu cầu sắt trong thai kỳ. Vì thế, phụ nữ mang thai có nguy cơ thiếu sắt cao hơn, lâu dài có thể dẫn đến thiếu máu do thiếu sắt. 

Theo dữ liệu nghiên cứu, thiếu sắt chiếm ≥72% các trường hợp thiếu máu trong thai kỳ và 20–37% sau khi sinh. Và có tới 52% phụ nữ mang thai tại các nước đang phát triển, thiếu sắt vẫn là một vấn đề sức khỏe phổ biến. 

Vì thế, việc bổ sung sắt trong thời kỳ mang thai là cần thiết cho sức khỏe của mẹ và quá trình phát triển của thai nhi.

1.2 Canxi

Đối với trẻ sơ sinh: 

Bộ xương của trẻ sơ sinh chứa khoảng 20–30 g canxi. Phần lớn sự phát triển xương của thai nhi diễn ra từ giữa thai kỳ trở đi, với sự tích lũy canxi tối đa xảy ra trong ba tháng cuối thai kỳ. Lượng canxi này được hấp thu từ chính cơ thể của mẹ qua nhau thai. Nồng độ canxi của thai nhi cho thấy canxi ion hóa được chuyển từ mẹ sang thai nhi với tốc độ 50 mg/ngày ở tuần thứ 20 của thai kỳ và đạt mức tối đa 330 mg/ngày ở tuần thứ 35 của thai kỳ.

Đối với mẹ:

• Nguy cơ tiền sản giật, sản giật

Bổ sung đủ canxi trong thai kỳ có tiềm năng làm giảm các kết quả bất lợi trong thai kỳ. Đặc biệt là giảm nguy cơ mắc các rối loạn tăng huyết áp thai kỳ như tiền sản giật, sản giật,… Những nguy cơ này có liên quan đến đáng kể các trường hợp tử vong ở mẹ và nguy cơ sinh non đáng kể, nguyên nhân hàng đầu gây tử vong sớm ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Các tài liệu nghiên cứu cho thấy, bổ sung đủ canxi sẽ làm giảm tỷ lệ tiền sản giật và sản giật

Việc thiếu hụt canxi trong thai kỳ có thể kích thích tiết PTH, làm tăng lượng canxi nội bào và khả năng co thắt cơ trơn và/hoặc giải phóng renin từ thận, dẫn đến co mạch và giữ lại natri và dịch. Những thay đổi sinh lý này có thể dẫn đến sự phát triển của tiền sản giật.

WHO khuyến nghị lượng canxi nguyên tố cần bổ sung là 1,5–2,0 g/ngày, chia thành 3 lần uống (tốt nhất là uống vào bữa ăn). Bắt đầu từ tuần thứ 20 của thai kỳ cho đến khi kết thúc thai kỳ. Nhóm đối tượng bao gồm tất cả phụ nữ mang thai, đặc biệt là những người có nguy cơ cao bị tăng huyết áp thai kỳ và ở những khu vực có lượng canxi tiêu thụ thấp.

• Nguy cơ sinh non

Việc bổ sung canxi đã cho thấy hiệu quả trong việc giảm nguy cơ sinh non ở phụ nữ có lượng canxi hấp thụ thấp. Khi bổ sung đủ canxi sẽ làm giảm sự tiết canxi từ tuyến cận giáp và canxi nội bào, từ đó làm giảm khả năng co thắt cơ trơn. Bằng cơ chế này, việc bổ sung canxi làm giảm khả năng co thắt cơ trơn tử cung và ngăn ngừa chuyển dạ và sinh non.

Nghiên cứu thử nghiệm cho thấy rằng, 2g canxi nguyên tố được bổ sung hàng ngày cho phụ nữ có nguy cơ sinh non cao, và so với nhóm giả dược, nguy cơ sinh non ở nhóm bổ sung canxi thấp hơn đáng kể so với nhóm đối chứng.

• Loãng xương và thai kỳ

Trong suốt thai kỳ và khi cho con bú, lượng canxi mà cơ thể thai nhi cần được lấy trực tiếp từ mẹ thông qua nhau thai và sữa mẹ. Chính vì vậy, nếu như trong suốt thai kỳ, mẹ không bổ sung đủ canxi, những phụ nữ này có nguy cơ cao bị mật độ xương thấp và sau này phát triển bệnh loãng xương.

Canxi là thành phần không thể thiếu đối với phụ nữ có thai và phụ nữ đang cho con bú, để đảm bảo cho sự chắc khỏe của xương khớp và sự phát triển khỏe mạnh của thai nhi.

1.3 Vitamin B9 – Acid folic

Axit folic (vitamin B9 ) là một chất dinh dưỡng thiết yếu cần thiết cho quá trình sao chép DNA và là chất nền cho một loạt các phản ứng enzyme liên quan đến tổng hợp axit amin và chuyển hóa vitamin. Nhu cầu axit folic tăng lên trong thai kỳ vì nó cũng cần thiết cho sự tăng trưởng và phát triển của thai nhi. Thiếu axit folic có liên quan đến các bất thường ở cả mẹ (thiếu máu, bệnh thần kinh ngoại biên) và thai nhi (dị tật ống thần kinh). Bổ sung axit folic vào chế độ ăn uống trong thời điểm thụ thai từ lâu đã được biết là làm giảm nguy cơ dị tật ống thần kinh ở con cái. 

Việc tăng cường axit folic bắt buộc ở Hoa Kỳ từ tháng 1 năm 1998 và ở Canada từ tháng 12 năm 1998. Quy định này liên quan đến sự gia tăng đáng kể nồng độ folate trong hồng cầu ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản và giảm tỷ lệ trẻ sơ sinh mắc dị tật ống thần kinh. Để đảm bảo phụ nữ có đủ lượng folate dự trữ trong thai kỳ, Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH) và Viện Y học (IOM) đã khuyến nghị phụ nữ mang thai nên bổ sung 600 µg axit folic mỗi ngày trong suốt thai kỳ và giảm xuống còn 500 µg trong thời kỳ cho con bú. 

Các khuyến nghị hiện tại của Hoa Kỳ bao gồm:

• Phụ nữ có nguy cơ cao sinh con bị dị tật ống thần kinh (chẳng hạn như những người có tiền sử cá nhân hoặc gia đình mắc dị tật ống thần kinh, đã từng sinh con bị dị tật ống thần kinh, hoặc đang dùng thuốc chống co giật): bổ sung 5mg axit folic mỗi ngày trước khi thụ thai;
• Phụ nữ trong độ tuổi sinh sản khác: bổ sung 0,4 – 1mg axit folic mỗi ngày trong ít nhất 2 đến 3 tháng trước khi thụ thai, trong suốt thai kỳ và trong thời kỳ sau sinh.

1.4 DHA

DHA là acid béo không bão hòa, đa chuỗi, là thành phần chính trong chất xám não, chiếm khoảng 15% tổng số axit béo trong vỏ não trước của con người. Vì thế, DHA đặc biệt cần thiết cho quá trình phát triển não bộ ở thai nhi. 

Sự tích lũy DHA trong não thai nhi diễn ra liên tục trong suốt thai kỳ nhưng hoạt động mạnh nhất trong khoảng từ tuần 29 đến tuần 40. Bổ sung DHA (200 mg DHA/ngày) trong ba tháng cuối thai kỳ đã ngăn ngừa sự suy giảm tình trạng DHA của mẹ. 

Phụ nữ mang thai được bổ sung 600 mg DHA/ngày trước tuần thứ 20 của thai kỳ cho đến khi sinh đã giảm đáng kể tỷ lệ sinh non và trẻ sơ sinh nhẹ cân. Bổ sung DHA cải thiện tình trạng DHA ở cả mẹ và bé thông qua nhau thai và sữa mẹ, đặc biệt, có lợi cho các bà mẹ ít tiêu thụ hải sản. Ngoài ra, liều lượng này cũng cho thấy sự gia tăng đáng kể về thị lực, đặc biệt là ở trẻ sơ sinh nam. Bổ sung DHA có thể là yếu tố dự báo tốt nhất cho sự phát triển hệ thần kinh

Nồng độ DHA cao hơn trong huyết tương và sữa mẹ có tương quan tích cực với sự phát triển não bộ, sự phát triển thị lực ở trẻ sơ sinh. Những nghiên cứu này đã chứng minh rằng việc bổ sung DHA cho các bà mẹ trong thời kỳ mang thai và cho con bú hoặc thức ăn cho trẻ sơ sinh được tăng cường DHA đã làm tăng nồng độ DHA trong các mô của trẻ sơ sinh, giúp cải thiện sự phát triển thần kinh và thị giác. 

DHA ngoài nhu cầu thiết yếu trong tam cá nguyệt thứ ba của thai kỳ để phát triển não bộ thai nhi, nó còn tham gia vào quá trình hình thành nhau thai trong tam cá nguyệt đầu tiên. DHA kích thích sự hình thành dạng ống trong ống nghiệm để mô phỏng quá trình tạo mạch máu trong tam cá nguyệt đầu tiên của thai kỳ ở tế bào trophoblast nhau thai người trong tam cá nguyệt đầu tiên. Trong số các axit béo chuỗi dài được thử nghiệm trong ống nghiệm, DHA được tìm thấy là chất kích thích mạnh nhất của quá trình tạo mạch máu trong ống nghiệm ở tế bào nhau thai. Tuy nhiên, cơ chế hoạt động của DHA này của DHA cần được nghiên cứu kỹ hơn.

2. Hàm lượng khuyến cáo hằng ngày cho phụ nữ mang thai

3. Những lưu ý quan trọng khi bổ sung những dưỡng chất quan trọng này

Việc uống cùng lúc nhiều loại vi chất rất dễ gây ra tình trạng tương tác thuốc, làm giảm tác dụng hoặc gây ra tác dụng phụ như nóng trong, táo bón. Do đó, mẹ bầu cần nằm lòng các nguyên tắc phối hợp sau:

• Tránh không uống Sắt và Canxi cùng một thời điểm

Canxi và sắt cản trở khả năng hấp thu của nhau tại ruột

Cách xử lý: Uống Canxi vào buổi sáng (sau khi ăn khoảng 1 giờ) và uống Sắt vào buổi trưa hoặc đầu giờ chiều (đảm bảo cách thời điểm uống canxi ít nhất 2 tiếng).

• Tận dụng chất béo để hấp thu DHA

DHA là một acid béo tan trong dầu. Vì vậy, thời điểm lý tưởng nhất để uống viên DHA là ngay trong bữa ăn hoặc ngay sau bữa ăn giàu chất béo (như trứng, cá, các loại hạt). Lượng dầu mỡ từ thực phẩm sẽ kích thích enzyme tiêu hóa giúp cơ thể hấp thu DHA tối đa.

• Phối hợp Vitamin B9 và Sắt

Khác với canxi, Sắt và Acid Folic (B9) là cặp bài trùng hỗ trợ nhau cực tốt trong quá trình tạo máu. Bạn hoàn toàn có thể uống chung hai chất này cùng một lúc. Để tăng tối đa hiệu quả, hãy uống kèm một ly nước giàu Vitamin C (như nước cam, nước bưởi).

• Nói không với các chất kích thích và sữa khi uống sắt/canxi

Trà, cà phê chứa chất tannin, còn sữa chứa hàm lượng canxi cao. Tất cả các yếu tố này đều làm giảm khả năng hấp thu của sắt. Mẹ bầu chỉ nên uống các viên bổ sung này với nước lọc ấm.

Tóm lại, việc bổ sung đúng liều, đúng thời điểm và tuân thủ các nguyên tắc tương tác giữa các chất là chìa khóa giúp mẹ bầu hấp thu trọn vẹn dinh dưỡng, đảm bảo một thai kỳ an toàn, khỏe mạnh cho cả mẹ và con.

XEM THÊM:

EuHema – Sắt Lipofer công nghệ sinh học tối ưu hấp thu

CALIPO – CANXI LIPOCAL CÔNG NGHỆ SINH HỌC TỐI ƯU HẤP THU

1. Phụ nữ chuẩn bị và trong thời kỳ mang thai

Một trong những vai trò quan trọng nhất của acid folic là khả năng giảm mức homocysteine ​​trong các dị tật ống thần kinh. Giai đoạn dễ bị tổn thương nhất là trong tuần thứ tư của quá trình phát triển, khi người phụ nữ có thể không biết mình đang mang thai. Đây cũng là giai đoạn quan trọng nhất trong quá trình phát triển ống thần kinh thai nhi.

Phụ nữ trong độ tuổi sinh sản và có kế hoạch mang thai cho đến tuần thứ 12 của thai kỳ, nên bổ sung axit folic (400μg acid folic mỗi ngày). Việc bổ sung nên được bắt đầu từ 5 đến 6 tháng trước khi thụ thai. Axit folic đầy đủ cũng liên quan đến việc giảm nguy cơ sinh non.

2. Người thiếu máu hồng cầu to

Thiếu acid folic là một trong những nguyên nhân tạo ra những tế bào hồng cầu có kích thước lớn bất thường. Những hồng cầu bất thường này không đủ chức năng vận chuyển oxy, dẫn đến tình trạng thiếu máu.

3. Người có lối sống thiếu cân bằng dinh dưỡng, nghiện rượu

Folate xuất hiện tự nhiên trong một số nguồn thực phẩm và phải được hấp thụ thường xuyên vì con người và tất cả các loài động vật khác không thể tổng hợp được nó. Các nguồn folate trong chế độ ăn uống bao gồm các loại rau lá xanh như rau bina, bông cải xanh, rau diếp, thịt (gan), trứng và sữa.

Rượu bia làm giảm đáng kể khả năng hấp thu Folate tại ruột và đẩy nhanh quá trình đào thải vitamin này qua đường nước tiểu.

Người ăn ít rau xanh, trứng, sữa,… cũng thuộc nhóm có nguy cơ thiếu hụt acid folic.

4. Người mắc các bệnh lý tiêu hóa

Acid folic được hấp thu chủ yếu qua ruột non. Do đó, những người mắc các hội chứng sau thường cần bổ sung liều cao hơn:

• Bệnh Celiac, bệnh Crohn hoặc viêm ruột.
• Người từng thực hiện phẫu thuật cắt bỏ một phần dạ dày hoặc ruột.
• Người đang sử dụng các loại thuốc gây cản trở hấp thu Folate.

5. Người đang điều trị bằng các loại thuốc ảnh hưởng đến hấp thu acid folic

Việc sử dụng một số loại thuốc điều trị mãn tính có thể làm cạn kiệt nguồn Acid Folic trong cơ thể:

• Thuốc chống động kinh: Làm giảm nồng độ Folate trong máu.
• Thuốc điều trị viêm khớp, vẩy nến (như Methotrexate): Hoạt động bằng cách ức chế Folate, nên việc bổ sung bù sau khi dùng thuốc là bắt buộc để giảm tác dụng phụ.
• Thuốc tiểu đường (Metformin): Có thể làm giảm hấp thu cả Vitamin B12 và Folate.

Kết luận: Để tăng mức folate, chúng ta nên ăn uống lành mạnh, bao gồm rau, trứng và sữa. Chuyên gia dinh dưỡng có thể tư vấn để đảm bảo bệnh nhân nội trú được lựa chọn thực phẩm phù hợp nhằm tăng cường cung cấp folate. Phụ nữ mang thai nên được biết về nguy cơ thiếu folate và nên bổ sung folate đúng cách. Với những bệnh nhân giảm hấp thu folate do bệnh lý thì cần tuân thủ nghiêm ngặt theo chỉ định của nhân viên y tế để đạt được hiệu quả sức khỏe tốt nhất cho cơ thể.

*Tài liệu tham khảo:

Folic Acid

Periconceptional folic acid supplementation to prevent neural tube defects