Thiếu sắt là một trong những nguyên nhân gây thiếu máu phổ biến nhất, nhưng không phải nguyên nhân duy nhất. Vì vậy, KHÔNG PHẢI cứ thiếu máu đều cần bổ sung sắt.

Việc tự ý bổ sung sắt khi chưa biết chính xác nguyên nhân có thể dẫn đến hậu quả không mong muốn. 

Các nguyên nhân khác của thiếu máu

Ngoài thiếu sắt, thiếu máu còn có thể do:

1. Thiếu vitamin B12 và folate 

Folate, vitamin B12 và sắt đóng vai trò thiết yếu trong quá trình sinh hồng cầu. Hồng cầu cần folate và vitamin B12 để tăng sinh trong quá trình hình thành. 

Thiếu folate hoặc vitamin B12 có thể giảm tổng hợp purin và thymidylat, làm suy yếu tổng hợp DNA và gây ra hiện tượng apoptosis (quá trình hủy tế bào) của hồng cầu, ảnh hưởng đến quá trình hình thành hồng cầu, dẫn đến thiếu máu. 

Vì vậy, thiếu các vitamin này cũng gây thiếu máu, nhưng việc bổ sung sắt sẽ không giải quyết được vấn đề.

2. Bệnh mạn tính

Nhiều bệnh lý như ung thư, bệnh thận, viêm khớp có thể gây thiếu máu do tác dụng phụ của thuốc hoặc ảnh hưởng đến chức năng tạo máu của cơ thể.

3. Mất máu

Chảy máu bên trong (như loét dạ dày, trĩ) hoặc rong kinh ở phụ nữ có thể dẫn đến thiếu máu.

4. Bệnh di truyền

Một số bệnh về máu như Thalassemia khiến hồng cầu bị phá hủy nhanh chóng gây thiếu máu. Tuy nhiên, bệnh Thalassemia có thể gây thừa sắt trong cơ thể. 

Người mắc Thalassemia tuyệt đối không được tự ý bổ sung sắt. Mọi phác đồ điều trị Thalassemia đều phải tuân thủ theo chỉ định, hướng dẫn của nhân viên y tế.

5. Rối loạn tủy xương

Các bệnh lý ảnh hưởng đến tủy xương (nơi sản xuất hồng cầu) cũng là nguyên nhân gây thiếu máu.

Nguy cơ khi tự ý bổ sung sắt

Lượng sắt dư thừa có thể tích tụ trong cơ thể, gây độc cho các cơ quan như gan và tim.

*Tài liệu tham khảo

New insights into erythropoiesis: the roles of folate, vitamin B12, and iron

1. Dấu hiệu và triệu chứng bên ngoài

Thiếu máu do thiếu sắt ảnh hưởng đến các vai trò của sắt với cơ thể như vận chuyển oxy, sản xuất năng lượng,… Những dấu hiệu của thiếu máu do thiếu sắt thường tiến triển từ từ và có thể dễ bị nhầm lẫn với sự mệt mỏi thông thường.

• Mệt mỏi và suy nhược: Máu không cung cấp đủ oxy cho các cơ quan, cơ thể luôn cảm thấy thiếu năng lượng, uể oải.
• Da xanh xao, nhợt nhạt: Thiếu máu do thiếu sắt dẫn đến thiếu hemoglobin tạo màu đỏ cho máu làm da và niêm mạc (đặc biệt là mí mắt dưới) nhợt nhạt hơn.
• Hụt hơi, khó thở: Do phải tăng cường hoạt động của tim và phổi để tăng cường oxy và tuần hoàn máu, bù đắp lượng oxy thiếu hụt.
• Rụng tóc, móng tay giòn, dễ gãy: Thiếu sắt làm chậm quá trình tổng hợp Keratin – thành phần chính của tóc, móng và giảm lưu lượng máu, oxy nuôi dưỡng nang tóc. Thiếu sắt làm tóc yếu, dễ gãy rụng, móng tay có thể xuất hiện các đường gờ dọc và trở nên lõm hình thìa (koilonychia). 
• Lưỡi đau, sưng, hoặc có màu nhạt: Lưỡi có thể trở nên nhẵn hơn do mất các nhú vị giác.
• Thèm ăn những thứ không phải thực phẩm (Pica): Thiếu sắt nặng có thể gây ra những cơn thèm ăn đồ lạ như đá lạnh, đất sét,…

2. Đặc điểm khi xét nghiệm máu

Đây là những đặc điểm quan trọng nhất giúp bác sĩ chẩn đoán chính xác tình trạng thiếu máu do thiếu sắt:

• Hồng cầu nhỏ, nhược sắc (Microcytic, hypochromic anemia): Đây là đặc trưng điển hình. Kích thước hồng cầu nhỏ hơn bình thường và có màu nhợt nhạt hơn do thiếu sắt, lượng hemoglobin thấp.
• Nồng độ Hemoglobin (Hb) và Hematocrit (Hct) thấp: Đây là chỉ số chính xác định tình trạng thiếu máu.
• Nồng độ Ferritin huyết thanh thấp: Ferritin là protein dự trữ sắt trong cơ thể. Nồng độ Ferritin thấp là chỉ số đáng tin cậy nhất để chẩn đoán thiếu máu do thiếu sắt.
• Khả năng liên kết sắt toàn phần (TIBC) tăng: Khả năng liên kết sắt (TIBC) là khả năng mà transferrin liên kết với sắt. Việc cạn kiệt dự trữ sắt trong cơ thể bằng bất kỳ cơ chế nào đều làm tăng nồng độ transferrin lưu thông.

Lưu ý: Việc chẩn đoán thiếu máu do thiếu sắt cần dựa trên kết quả xét nghiệm máu và đánh giá lâm sàng của nhân viên y tế, không nên tự chẩn đoán và điều trị tại nhà.

*Tài liệu tham khảo

Dưới đây là những nguyên nhân chủ yếu gây ra thiếu máu.

1. Do thiếu hụt dinh dưỡng

Đây là nguyên nhân phổ biến nhất. Cơ thể thiếu các chất cần thiết để sản xuất hồng cầu như

• Thiếu sắt: Là nguyên nhân hàng đầu gây thiếu máu. Sắt là thành phần chính tạo ra hemoglobin – protein hồng cầu giúp vận chuyển oxy đi khắp cơ thể
• Thiếu vitamin B12 và acid folic: Đây là 2 chất rất quan trọng trong quá trình sản xuất hồng cầu. Thiếu chúng sẽ dẫn đến thiếu máu hồng cầu to (megaloblastic anemia).

Nguyên nhân này khiến cơ thể không sản xuất đủ hemoglobin và hồng cầu, dẫn đến thiếu máu.

2. Do mất máu

Mất máu là nguyên nhân gây thiếu máu cao.

• Mất máu cấp tính: Xảy ra do chấn thương nặng, phẫu thuật, hoặc các vết loét chảy máu nghiêm trọng.
• Mất máu mạn tính: Xảy ra từ từ trong thời gian dài, ví dụ: rong kinh, loét dạ dày, trĩ, hoặc polyp đại tràng.

3. Do tan máu (hồng cầu bị phá hủy)

Nguyên nhân này khiến cơ thể phá hủy tế bào hồng cầu nhanh hơn tốc độ sản xuất.

• Nguyên nhân di truyền:

Các bệnh về máu như Thalassemia, Thiếu máu hồng cầu hình liềm, Thiếu men G6PD

• Nguyên nhân mắc phải: 

Một số bệnh nhiễm trùng. Ví dụ: sốt rét, HIV/AIDS,…

Tác dụng phụ của thuốc như penicillin, quinine, methyldopa,…

4. Do rối loạn tủy xương

Tủy xương là nơi sản xuất hồng cầu. Bất kỳ rối loạn nào tại đây cũng có thể gây thiếu máu.

• Suy tủy: Khi tủy xương ngừng sản xuất đủ hồng cầu.
• Bệnh ung thư máu (Bạch cầu, đa u tủy) có thể làm rối loạn quá trình sản xuất tế bào máu.

5. Do bệnh mạn tính

Nhiều bệnh lý kéo dài có thể gây ra thiếu máu, ảnh hưởng đến khả năng sản xuất hồng cầu và hấp thu sắt của cơ thể.

Ví dụ: Các bệnh như ung thư, bệnh thận mạn tính, viêm khớp dạng thấp, và các bệnh tự miễn thường liên quan đến thiếu máu.

Kết luận: Thiếu máu không phải là bệnh mà là dấu hiệu của các vấn đề sức khỏe. Việc xác định đúng nguyên nhân là bước quan trọng trong điều trị. 

*Tài liệu tham khảo

Anemia

Anaemia

XEM THÊM:

EuHema – Sắt Lipofer công nghệ sinh học tối ưu hấp thu

Vai trò của sắt trong cơ thể