Người tiểu đường mỡ máu cần chế độ ăn dinh dưỡng đặc biệt vì hai bệnh này liên quan mật thiết với nhau. Đường huyết cao gây rối loạn chuyển hóa lipid (mỡ máu). Bên cạnh đó, chế độ ăn nhiều đường, tinh bột, chất béo xấu lại vừa làm tăng đường huyết, vừa làm tăng LDL, triglyceride, dẫn đến nguy cơ biến chứng tim mạch, đột quỵ. 

Chính vì vậy, bữa ăn dinh dưỡng sẽ giúp ổn định đường huyết, giảm mỡ xấu, tăng mỡ tốt, và cân bằng năng lượng, phòng ngừa biến chứng.

1. Lời khuyên lựa chọn bữa sáng cho người tiểu đường mắc mỡ máu

Đối với người vừa mắc tiểu đường vừa mắc mỡ máu cao, bữa sáng không chỉ cần đủ năng lượng mà nên lựa chọn những thực phẩm giúp:

• Kiểm soát tốt chỉ số đường huyết: Chọn thực phẩm chuyển hóa đường chậm để tránh tăng đường huyết đột ngột sau ăn.
• Chất xơ hòa tan: Chất xơ hòa tan làm chậm quá trình làm rỗng dạ dày, tăng bài tiết axit mật, điều chỉnh hệ vi sinh vật đường ruột và có thể làm giảm sự hấp thụ lipid từ đường ruột.
• Chất béo tốt: Chất béo tốt giúp cải thiện tỷ lệ cholesterol, giảm LDL Cholesterol và triglyceride, tăng HDL cholesterol.
• Protein nạc: Protein nạc giúp kéo dài cảm giác no, hạn chế nạp chất béo vào cơ thể.

2. Một số món ăn phù hợp với người tiểu đường mắc mỡ máu.

2.1 Yến mạch nguyên hạt

Yến mạch (Avena sativa L.) rất giàu protein, chất xơ, canxi, vitamin (B, C, E và K), axit amin và chất chống oxy hóa (beta-carotene, polyphenol, chlorophyll và flavonoid).

 β-glucan và avenanthramides cải thiện hệ miễn dịch, loại bỏ các chất độc hại khỏi cơ thể, giảm cholesterol trong máu và hỗ trợ giảm cân bằng cách cải thiện chỉ số lipid và phân giải chất béo trong cơ thể. 

β-glucan điều chỉnh sự tiết insulin, hỗ trợ ngăn ngừa, cải thiện bệnh tiểu đường.

Cách dùng: Nấu cháo yến mạch hoặc ngâm qua đêm với sữa chua không đường.

Mẹo: Thêm vài hạt hạnh nhân hoặc óc chó để tăng chất béo Omega-3.

2.2 Bún, phở gạo lứt thịt nạc

Thay vì gạo trắng truyền thống, gạo lứt giữ nguyên lớp cám giàu chất xơ và vitamin nhóm B.

Cách dùng: Kết hợp cùng ức gà băm hoặc thịt bò nạc.

Lưu ý: Không lấy nước béo, nên ăn kèm rau sống hoặc rau chần.

2.3. Bánh mì đen (Bánh mì nguyên cám) và trứng luộc

Bánh mì đen chứa ít calo và nhiều chất xơ, các loại vitamin hơn bánh mì trắng. Bánh mì đen giúp no lâu và giảm cảm giác thèm ăn. 

Nhờ đó, bánh mì đen cũng giúp cải thiện chỉ số đường huyết và hạn chế được lượng đường, calo dư thừa, hỗ trợ cải thiện chỉ số mỡ máu.

Cách dùng: 1-2 lát bánh mì đen kết hợp với 1 quả trứng luộc hoặc ốp la bằng dầu ô liu.

2.4. Khoai lang luộc và sữa đậu nành không đường

Khoai lang là nguồn tinh bột chậm lý tưởng. Sữa đậu nành giàu đạm thực vật và không chứa cholesterol.

Khẩu phần: 1 củ khoai lang cỡ vừa (khoảng 150g) là đủ năng lượng cho buổi sáng.

2.5. Salad rau xanh và ức gà

Nếu bạn muốn một bữa sáng nhẹ nhàng, hãy thử trộn xà lách, cà chua, dưa chuột cùng ức gà áp chảo và sốt dầu giấm. Một bữa ăn đầy đủ chất xơ hòa tan, chất béo tốt và protein cho cơ thể.

3. Những thực phẩm nên hạn chế với người tiểu đường mắc mỡ máu

Để tránh làm tình trạng mỡ máu và tiểu đường trầm trọng hơn, hãy hạn chế những thực phẩm sau:

Xôi nếp, bánh mì trắng: Chứa tinh bột nhanh, khiến đường huyết tăng vọt.

Mì tôm, đồ chiên rán: Chứa nhiều chất béo chuyển hóa (Trans fat) không tốt cho tim mạch.

Thịt chế biến sẵn: Xúc xích, thịt nguội chứa nhiều muối và chất bảo quản không tốt cho huyết áp.

Nước ép trái cây ngọt: Thiếu chất xơ và quá nhiều đường fructozo. Vì vậy, có thể gây tăng đường huyết.

4. Bí quyết ăn uống giúp kiểm soát chỉ số hiệu quả

Ngoài việc lựa chọn thực phẩm phù hợp, cách ăn cũng cực kỳ quan trọng:

• Thứ tự ăn “ngược”: Hãy ăn Rau xanh trước -> Thức ăn (đạm) -> Tinh bột sau cùng. Phương pháp này giúp kiểm soát được lượng tinh bột nạp vào. Hơn nữa, bữa ăn cũng cung cấp đủ lượng chất xơ, protein cho cơ thể.
• Uống nước trước khi ăn: Một ly nước ấm 200ml trước bữa sáng giúp kích thích hệ tiêu hóa, loãng dịch vị dạ dày.
• Không bỏ bữa: Nhịn sáng khiến cơ thể dễ bị hạ đường huyết đột ngột và ăn bù quá nhiều vào bữa trưa.

*Tài liệu tham khảo

Multiple Antioxidative and Bioactive Molecules of Oats (Avena sativa L.) in Human Health

What’s the Best Breakfast for Diabetes?

XEM THÊM:

HAMOTOS – Giải pháp hạ mỡ máu từ thiên nhiên

Xơ vữa động mạch

Dưới đây là các loại thang điểm SCORE2 được cập nhật mới nhất (từ Hướng dẫn năm 2021 của Hội Tim mạch Châu Âu – ESC) và vai trò của chúng trong đánh giá mỡ máu (Cholesterol)

1. Các loại thang SCORE 2 cập nhật

Hiện nay, có 3 loại tháng SCORE 2 đang được sử dụng

• SCORE 2: Ước tính nguy cơ bệnh tim mạch gây tử vong và không gây tử vong trong 10 năm. Từ độ tuổi 40 – 69.
• SCORE 2 – OP: Ước tính nguy cơ bệnh tim mạch trong 5 năm và 10 năm ở người cao tuổi. Từ 70 tuổi trở lên.
• SCORE 2 – Diabetes: Ước tính nguy cơ tim mạch ở bệnh nhân tiểu đường, có điều chỉnh nguy cơ cao hơn. Dành cho bệnh nhân đái tháo đường. 

2. Nguyên tắc đánh giá chỉ số mỡ máu bằng thang SCORE 2

Các Thang SCORE 2 không chỉ đánh giá nguy cơ tim mạch trong 10 năm mà còn giúp nhân viên y tế đặt ra mục tiêu điều trị LDL-C cần đạt được.

Nguyên tắc đánh giá:

• Tính toán Nguy cơ: Nhập các chỉ số đầu vào (tuổi, huyết áp, hút thuốc, Cholesterol) vào mô hình SCORE2 để cho ra Tỷ lệ % Nguy cơ Tim mạch trong 10 năm.
• Phân loại Nguy cơ và Đặt Mục tiêu LDL-C: Dựa trên tỷ lệ phần trăm nguy cơ này, bệnh nhân được phân loại và đặt ra mục tiêu giảm LDL-C nghiêm ngặt hơn nếu nguy cơ tổng thể Tim mạch cao hơn:

SCORE2 không phải là công cụ đánh giá mỡ máu đơn thuần, mà là một mô hình tổng hợp toàn diện giúp ước tính nguy cơ mắc bệnh tim mạch gây tử vong và không gây tử vong trong 10 năm. Sự ra đời của các phiên bản cập nhật như SCORE2 (cho tuổi 40-69), SCORE2-OP (cho người từ 70 tuổi trở lên) và thang SCORE 2 – Diabetes (cho bệnh nhân tiểu đường) đã giúp tối ưu cá nhân hóa việc đánh giá rủi ro tim mạch và định hướng điều trị cho từng người bệnh.

XEM THÊM:

HAMOTOS – Giải pháp hỗ trợ hạ mỡ máu từ thiên nhiên

Đánh giá chỉ số nguy cơ tim mạch bằng thang SCORE 2

1. Các thông số mỡ máu chính khi xét nghiệm máu

Khi xét nghiệm mỡ máu, có 4 chỉ số quan trọng chúng ta cần quan tâm, bao gồm:

Cholesterol toàn phần

LDL-cholesterol (LDL-c)

HDL-cholesterol (HDL-c)

Triglyceride

2. Ý nghĩa của các chỉ số mỡ máu

2.1 Xét nghiệm Cholesterol toàn phần

Cholesterol toàn phần là đo tổng lượng cholesterol trong máu, bao gồm cholesterol HDL, LDL và Triglycerid. 

Bình thường: Cholesterol toàn phần trong máu < 5,2 mmol/L (< 200 mg/dL). Đây là mức an toàn, có nguy cơ thấp mắc các bệnh tim mạch, mạch vành.

Tăng giới hạn: Cholesterol trong máu từ 5,2 đến 6,2 mmol/L (200 – 239 mg/dL). Ngưỡng này cần chú ý ăn uống, sinh hoạt điều độ và nên theo dõi sức khỏe định kỳ. 

Tăng cholesterol máu khi > 6,2 mmol/L (> 240 mg/dL). Khi nồng độ cholesterol toàn phần tăng quá cao sẽ dẫn đến nguy cơ cao các bệnh về tim mạch, xơ vữa động mạch,…

2.2 Chỉ số LDL-cholesterol (LDL-c)

Bình thường: LDL-C trong máu < 3,4 mmol/L (< 130 mg/dL).

Tăng giới hạn: 3,4 – 4,1 mmol/L (130 – 159 mg/dL).

Tăng nhiều khi: > 4,1 mmol/L (> 160 mg/dL).

Nồng độ cholesterol LDL cao làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim và đột quỵ. Nồng độ LDL tăng cao, lâu ngày sẽ lắng đọng, tích tụ tại thành mạch tim và não. Điều này dẫn đến hình thành các mảng xơ, xơ vữa động mạch. Các mảng xơ vữa gây hẹp, tắc động mạch, gây áp lực lớn lên thành động mạch. Vì vậy, người bệnh có nguy có cao đột quỵ do vỡ mạch máu não, nhồi máu cơ tim,…

2.3 Chỉ số HDL-cholesterol (HDL-c)

HDL-C là một lipoprotein có tính bảo vệ thành mạch. HDL giúp vận chuyển cholesterol dư thừa từ động mạch về gan xử lý, ngăn ngừa sự hình thành mảng bám thành mạch. Khác với LDL-C, nếu giảm HDL-C là có nguy cơ cao với xơ vữa động mạch.

Bình thường HDL-C trong máu > 0,9 mmol/L.

Khi HDL-C máu < 0,9 mmol/L (< 35 mg/dL) là giảm.

2.4 Chỉ số Triglyceride (TG)

Triglyceride là chất béo mà cơ thể sử dụng để tạo ra năng lượng và cũng là dạng dự trữ trong các tế bào mỡ. Đây cũng là dạng chất béo chủ yếu trong thức ăn hàng ngày. Vì vậy, chỉ số triglycerid cũng góp phần đánh giá tình trạng rối loạn chuyển hóa lipid máu.

Bình thường: TG máu < 2,26 mmol/L (< 200 mg/dL).

Tăng giới hạn: TG từ 2,26 – 4,5 mmol/L (200 – 400 mg/dL).

Tăng TG: TG từ 4,5 – 11,3 mmol/L (400 – 1000 mg/dL).

Rất tăng: TG máu > 11,3 mmol/L (> 1000 mg/dL).

Kết luận: 

Chỉ cần 1 trong 4 chỉ số quan trọng trên vượt ngoài ngưỡng bình thường đã được coi là rối loạn chuyển hóa lipid máu. Kiểm soát tốt các chỉ số mỡ máu sẽ giảm thiểu nguy cơ rối loạn mỡ máu. Xét nghiệm mỡ máu được khuyến cáo kiểm tra định kỳ để phòng ngừa nguy cơ bệnh lý do rối loạn chuyển hóa mỡ máu gây ra. 

XEM THÊM:

HAMOTOS – Giải pháp hỗ trợ hạ mỡ máu từ thành phần thiên nhiên

Kiểm tra chỉ số mỡ máu như nào khi cầm tờ xét nghiệm máu

1. Mỡ máu là gì?

Cholesterol là thành phần quan trọng với cấu tạo màng tế bào và sản xuất hormone trong cơ thể. Cholesterol di chuyển trong máu nhờ các protein gọi là “lipoprotein”. Có hai loại lipoprotein vận chuyển cholesterol đi khắp cơ thể: Cholesterol HDL và LDL.

• Cholesterol HDL: là lipoprotein tỷ trọng cao hay cholesterol “tốt”. HDL giúp vận chuyển cholesterol dư thừa từ động mạch về gan xử lý, ngăn ngừa sự hình thành mảng bám. Nồng độ cholesterol HDL cao có thể làm giảm nguy cơ mắc bệnh tim, xơ vữa động mạch và đột quỵ.
• Cholesterol LDL: là lipoprotein tỷ trọng thấp hay cholesterol “xấu”.  LDL vận chuyển cholesterol khắp cơ thể đến nơi cần thiết cho quá trình sửa chữa tế bào và có thể gây lắng đọng cholesterol bên trong thành động mạch. Nồng độ cholesterol LDL cao làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim và đột quỵ.

Triglycerid hay chất béo trung tính: là một loại chất béo trong máu mà cơ thể sử dụng để tạo ra năng lượng. Năng lượng dư thừa sẽ chuyển hóa thành triglyceride và dự trữ trong các tế bào mỡ. Khi cơ thể cần năng lượng, mỡ sẽ giải phóng triglyceride. Các hạt cholesterol VLDL mang triglyceride đến các mô. Nồng độ Triglyceride cao có thể dẫn đến bệnh tim và viêm tụy.

2. Xét nghiệm mỡ máu là gì?

Xét nghiệm mỡ máu hay xét nghiệm cholesterol máu là xét nghiệm để đo lường cholesterol và chất béo trung tính có trong máu. Xét nghiệm này rất quan trọng và nên được thực hiện định kỳ nhằm xác định nguy cơ tích tụ chất béo trong động mạch, nguy cơ xơ vữa động mạch. 

Nếu bị máu nhiễm mỡ, người bệnh sẽ có nguy cơ xơ vữa động mạch dẫn đến đột quỵ, tai biến mạch máu não… Để biết được có mắc máu nhiễm mỡ hay không, người bệnh phải xét nghiệm mỡ máu.

Xét nghiệm mỡ máu được khuyên thực hiện định kỳ. Đặc biệt đối với người trong độ tuổi trung niên, tiền sử gia đình có người bị máu nhiễm mỡ, người thừa cân, béo phì, nguy cơ tim mạch,… Hiện nay, máu nhiễm mỡ đang có xu hướng xuất hiện ở những người trẻ, do thói quen ăn uống nhiều dầu mỡ, tiêu thụ nhiều đồ ăn nhanh và lối sống ít vận động.

3. Kiểm tra chỉ số mỡ máu quan trọng khi cầm tờ xét nghiệm máu

4 chỉ số mỡ máu quan trọng khi cầm tờ xét nghiệm máu, bao gồm:

Cholesterol toàn phần

LDL-cholesterol (LDL-c)

HDL-cholesterol (HDL-c)

Triglyceride

Chỉ cần 1 trong 4 chỉ số này nằm ngoài khoảng tham chiếu bình thường đã là rối loạn mỡ máu. Những người có mức cholesterol LDL và Triglycerid cao hoặc mức HDL rất thấp có nguy cơ mắc biến chứng xơ vữa động mạch cao hơn. Các mảng xơ vữa gây ra tình trạng bị hẹp lòng mạch, có thể tiến triển hẹp nặng gây hẹp tắc mạch máu dẫn đến vấn đề tim mạch. Đây là nguyên nhân gây đột quỵ và tử vong.

*Tài liệu tham khảo:

Biochemistry, LDL Cholesterol

LDL and HDL Cholesterol and Triglycerides

High Density Lipoproteins: Metabolism, Function, and Therapeutic Potential

Understanding Blood Fats Brochure

Triglyceride

XEM THÊM:

INATOS SLEEP – Giải pháp hỗ trợ an giấc ngủ ngon từ thiên nhiên